Written by BatMen Tuesday, 31 May 2011 09:52
“คลัสเตอร์” คือความร่วมมือกันและการเชื่อมต่อระหว่างกันตลอดเวลาของผู้ที่เกี่ยวข้องใน กลุ่มอุตสาหกรรมหนึ่งๆ ที่รวมตัวกันอยู่ในพื้นที่ภูมิศาสตร์เดียวกัน ซึ่งครอบคลุมตั้งแต่ผู้ประกอบการในอุตสาหกรรมสาขานั้นๆ
ในช่วงปี 10 ปีที่ผ่านมา การสร้างความเก่งหรือขีดความสามารถทางการแข่งขันให้กับระบบเศรษฐกิจของ ประเทศได้ถูกจัดให้เป็นวาระแห่งชาติ ซึ่งภาครัฐให้ความสำคัญในด้านการยกระดับศักยภาพให้กับผู้ประกอบการทั้งในภาค ผลิต การค้า และภาคบริการ ซึ่งเป็นฟันเฟืองสำคัญในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจของประเทศ เพราะการแข่งขันทางธุรกิจของผู้ประกอบการไทยในอดีตส่วนใหญ่จะอาศัยความได้ เปรียบทางต้นทุนด้านแรงงานที่ทำให้สามารถผลิต สินค้าให้มีราคาที่ต่ำกว่าคู่แข่งขัน เพื่อดึงดูดการลงทุนจากต่างประเทศให้เข้ามาสู่ประเทศไทย แต่ในปัจจุบันมีผู้แข่งขันที่มีต้นทุนการผลิตที่ต่ำกว่าก้าวขึ้นมาเป็นคู่ แข่งอย่างต่อเนื่อง ทำให้ผู้ประกอบการของไทยต้องปรับเปลี่ยนรูปแบบทางการดำเนินธุรกิจของตนเอง เพื่อให้สามารถอยู่รอดได้ในการแข่งขันในปัจจุบัน
รัฐบาลและผู้วางนโยบายจึงแสวงหาแนวคิดใหม่ๆ ที่สามารถสร้างศักยภาพ ให้กับระบบเศรษฐกิจไทยให้สอดรับกับการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น ซึ่งจากการศึกษา พบว่า การดำเนินธุรกิจแบบโดดเดี่ยวหรือมุ่งแข่งขันในด้านราคากันเองเป็นสาเหตุหลัก ให้ขีดความสามารถทางการแข่งขันลดลง แต่การรวมตัวของผู้ประกอบการในบางพื้นที่ หรือในการทำกิจการร่วมกันเป็นเครือข่ายสามารถเพิ่ม ขีดความสามารถในการแข่งขันได้ภายในกลุ่ม และหลายประเทศได้นำเอาแนว คิดการพัฒนาในรูปแบบเครือข่ายวิสาหกิจไปประยุกต์ใช้ ซึ่งผลของการดำเนินการพบว่าสามารถช่วยพัฒนาขีดความสามารถในการแข่งขันของ กลุ่มผู้ประกอบ การและภาพรวมของประเทศได้ เพราะสามารถเพิ่มศักยภาพทางการแข่งขันจาก การบริหารทรัพยากรที่มีอยู่อย่างมีประสิทธิภาพ และศักยภาพในการแข่งขันนี้เป็นสิ่งที่สำคัญและจำเป็นต่อการแข่งขันของประเทศ ชาติในปัจจุบัน และเน้นถึงการรวมกันเป็นกลุ่มของอุตสาหกรรมที่เกี่ยวเนื่องรวมถึงบุคลากร ต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับภาคอุตสาหกรรมนั้นๆ ทั้งภาครัฐและเอกชน ที่มีการร่วมมือประสาน งานซึ่งกัน ซึ่งเรียกการรวมกลุ่มอย่างนี้ว่า “คลัสเตอร์ (Cluster)”
ความหมายที่แท้จริงของ “คลัสเตอร์” คือความร่วมมือกันและการเชื่อมต่อระหว่างกันตลอดเวลาของผู้ที่เกี่ยวข้องใน กลุ่มอุตสาหกรรมหนึ่งๆ ที่รวมตัวกันอยู่ในพื้นที่ภูมิศาสตร์เดียวกัน ซึ่งครอบคลุมตั้งแต่ผู้ประกอบการในอุตสาหกรรมสาขานั้นๆ, ผู้ป้อนวัตถุดิบและบริการในอุตสาหกรรมต่อเนื่องทั้งหมด, สถาบันการศึกษา, หน่วยงานวิจัยพัฒนา, องค์กรและสมาคมในภาคเอกชน ตลอดจนหน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้องทั้งหมด โดยมีการกำหนดวิสัยทัศน์ กลยุทธ์ และแผนการดำเนินการเพื่อพัฒนาและปรับปรุงสภาพแวดล้อมของทั้งกลุ่มอุตสาหกรรม ร่วมกัน ซึ่งความร่วมมือและเชื่อมต่อกันดังกล่าวจะก่อให้เกิดการกระจายด้านความรู้ รวมถึงมีการแลกเปลี่ยนข้อมูลข่าวสารและนำไปสู่การพัฒนาศักยภาพการผลิตร่วม กัน และสามารถสร้างนวัตกรรมและผลิตภัณฑ์ หรือบริการใหม่ๆ ที่ช่วยยกระดับการดำเนินธุรกิจให้สามารถเติบโตได้ต่อเนื่องและอย่างยั่งยืน
แม้ว่าการรวมกลุ่มกันเป็นคลัสเตอร์จะเป็นการร่วมมือกันของหลายๆฝ่ายในด้าน ที่เป็นประโยชน์ร่วมกัน แต่ความร่วมมือดังกล่าวยังตั้งอยู่บนพื้นฐานของการแข่งขันระหว่างกันซึ่งจะ เป็นการกระตุ้นให้เกิดการพัฒนาและมีนวัตกรรมใหม่ๆ เกิดขึ้นตลอดเวลาและนำไปสู่ความได้เปรียบในเชิงการแข่งขัน
ประโยชน์ของ Cluster
การรวมกันเป็นคลัสเตอร์จะทำให้ขีดความสามารถทางการแข่งขันของผู้ประกอบการ โดยเฉพาะกลุ่ม SMEs เพิ่มสูงขึ้น เริ่มตั้งแต่ก่อให้เกิดการลดต้นทุนการผลิตในด้านวัตถุดิบและพลังงาน เนื่องจากการรวมกลุ่มกันจะก่อให้เกิดอำนาจในการต่อรองกับผู้จัดหาวัตถุดิบ และพลังงาน นอกจากนี้จะทำให้ศักยภาพในการพัฒนาประสิทธิภาพการผลิตของกลุ่มเพิ่มสูงขึ้น จากการร่วมมือและแลกเปลี่ยนข่าวสารในกลุ่มธุรกิจด้วยกันเอง เพราะง่ายต่อการได้รับข้อมูลล่าสุดเกี่ยวกับตลาดและเทคโนโลยีระหว่างกัน หรือการผ่านการแบ่งงานทั้งในแนวขวางและแนวดิ่งจากการร่วมมือกันของผู้ประกอบ การทั้งรายเล็ก และรายใหญ่ซึ่งจะนำมาซึ่งผลตอบแทนที่เพิ่มขึ้นของทั้งภาคอุตสาหกรรมนั้นๆ ตลอดจนมีการวิจัยผลิตภัณฑ์และค้นคว้าเทคโนโลยีการผลิตใหม่หรือการทำการตลาด ร่วมกันที่ผู้ผลิตเพียงรายหนึ่งรายใดไม่สามารถกระทำได้ รวมถึงทำให้เกิดธุรกิจหรืออุตสาหกรรมใหม่ๆที่มาสนับสนุนและขยายให้คลัสเตอร์ มีขนาดใหญ่ขึ้น
ภายใต้การแข่งขันทางการค้าที่ทวีความรุนแรงทุกขณะในปัจจุบันคลัสเตอร์ อาจเป็นแนวทางหนึ่งในการพัฒนากลุ่มผู้ประกอบการ SMEs ของไทยเพื่อให้เติบโตได้ต่อเนื่องและอย่างยั่งยืนและจะนำไปสู่การเพิ่มขีด ความสามารถในการแข่งขันของชาติ ซึ่ง สสว. ได้บรรจุแนวทางการเพิ่มขีดความสามารถของ SMEs ไทยด้วยการพัฒนา ผลักดัน และสนับสนุนให้เกิดการรวมกลุ่มในทุกภาคอุตสาหกรรมอย่างต่อเนื่อง และได้บรรจุไว้ในแผนแม่บทการส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อมฉบับที่ 3 ที่จะใช้เป็นแนวทางการส่งเสริมและสนับสนุนให้กลุ่ม SMEs ไทยสามารถแข่งขันได้อย่างยั่งยืน ซึ่งจะนำเสนอ ตัวอย่างและผลสัมฤทธิ์ของการรวมกลุ่มคลัสเตอร์ทั้งของต่างประเทศและของ ประเทศไทยในโอกาสต่อไป